Nowe normy powietrza od 2030 roku. Limit PM10 spadnie z 40 do 20 µg/m³

Od 2030 roku dopuszczalne poziomy części zanieczyszczeń powietrza będą znacznie niższe niż obecnie. Dla gmin oznacza to więcej obowiązków, między innymi działania informacyjne i kontrole palenisk po stwierdzeniu przekroczeń. W Małopolsce skala wyzwania jest duża, bo obecne pomiary już pokazują problemy z pyłami oraz benzo(a)pirenem.

• Niższy limit PM10 oznacza więcej obowiązków dla gmin
• Małopolskie pomiary pokazują skalę problemu
• Domowe piece odpowiadają za większość emisji pyłów

Niższy limit PM10 oznacza więcej obowiązków dla gmin

Zmiany wynikają z unijnej dyrektywy dotyczącej jakości powietrza i czystego powietrza dla Europy, określanej skrótem AAQD. Od 2030 roku obniżone zostaną dopuszczalne poziomy między innymi pyłów PM2.5, PM10 oraz dwutlenku azotu.

Najbardziej czytelny przykład dotyczy pyłu PM10. Obecnie średnioroczne stężenie do 40 µg/m³ jest uznawane za zadowalające. Po zmianie przekroczenie 20 µg/m³ będzie oznaczało złe warunki jakości powietrza.

Stwierdzenie przekroczenia nie pozostanie wyłącznie informacją w raporcie. Gmina będzie mogła prowadzić działania informacyjne, między innymi przez tablice informacyjne, a także przeprowadzać kontrole palenisk. Oznacza to, że ocena jakości powietrza będzie miała bezpośrednie znaczenie dla działań podejmowanych na miejscu.

Od początku 2027 roku ma zostać rozszerzony monitoring jakości powietrza. Dzięki temu łatwiej będzie wskazać obszary, w których występują największe zagrożenia. Do końca 2026 roku mają powstać wytyczne do przygotowania Wojewódzkich Planów Działania na rzecz Jakości Powietrza. Samorządy będą musiały przyjąć takie plany do 31 grudnia 2028 roku.

Małopolskie pomiary pokazują skalę problemu

W regionie szczególnym problemem pozostaje benzo(a)piren obecny w pyle PM10. To substancja, która może zwiększać ryzyko chorób nowotworowych, negatywnie wpływać na płodność i zaburzać rozwój dziecka.

Dane przywołane w materiale pokazują, że w 160 małopolskich gminach stężenie benzo(a)pirenu wynosiło od 0,6 do 6,8 ng/m³. Odpowiada to 60–680 proc. poziomu dopuszczalnego.

Przyszłych wymagań nie spełnia obecnie żadna stacja pomiarowa w Małopolsce pod względem PM2.5. W przypadku PM10 problem dotyczy dwóch trzecich stacji. To oznacza, że osiągnięcie norm przewidzianych na 2030 rok będzie wymagało działań wykraczających poza samo monitorowanie wyników.

Zanieczyszczenia powietrza mają również znaczenie zdrowotne. Pyły PM2.5 i PM10 oraz dwutlenek azotu wiązane są między innymi z chorobami płuc, astmą, zawałami i udarami. W Polsce zła jakość powietrza ma być przyczyną około 40 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie. Według szacunków wdrożenie dyrektywy AAQD może zapobiec około 30 tysiącom zgonów związanych z PM2.5 oraz 3200 zgonów powodowanych przez NO2.

Domowe piece odpowiadają za większość emisji pyłów

Największa część emisji pochodzi z sektora komunalno-bytowego, czyli przede wszystkim z ogrzewania budynków. Według danych przywołanych w materiale odpowiada on za 92 proc. emisji PM2.5 oraz 99 proc. emisji benzo(a)pirenu. Głównym źródłem są piece na węgiel i drewno.

Wymiana starego kotła na mniej emisyjne źródło ogrzewania może więc ograniczyć emisję tam, gdzie powstaje jej największa część. Wśród rozwiązań zgodnych z uchwałą antysmogową wymieniono kocioł gazowy, pompę ciepła oraz kocioł klasy 5 lub wyższej.

Przed wyborem urządzenia warto skonsultować zakres inwestycji z Gminnymi Ekodoradcami. Udzielają oni informacji o doborze źródła ogrzewania i dostępnych formach dofinansowania. W Niepołomicach porad udziela Wydział Środowiska i Klimatu Urzędu Miasta i Gminy. Kontakt telefoniczny jest możliwy pod numerami 12 250 94 54 oraz 12 250 94 89, a pytania można przesyłać na adres ekodoradca@niepolomice.eu.

na podstawie: Urząd Miasta i Gminy w Niepołomicach.