Wojenny dziennik nastolatki wrócił w Niepołomicach z ogromną siłą

W Klubie Poszukiwaczy Historii Niepołomic znów zrobiło się ciasno od pamięci, pytań i odkryć. 20 maja 2026 roku uczestnicy spotkania zajrzeli do „Dzienniczka” Ireny Glück - zapisu z czasu okupacji, który pokazuje wojnę nie przez wielką politykę, ale przez codzienność, strach i upór młodej dziewczyny. 📚

• Klub Poszukiwaczy Historii Niepołomic otworzył pamiętnik, który długo milczał
• „Dzienniczek” Ireny Glück pokazuje wojnę od środka, bez wielkich słów
• Archiwalne zdjęcia domknęły wieczór, ale pytań zostało jeszcze więcej

Klub Poszukiwaczy Historii Niepołomic otworzył pamiętnik, który długo milczał

O książkowym wydaniu opowiadały redaktorki, które pracowały nad naukowym opracowaniem tekstu i wstępem. dr Alicja Jarkowska zajęła się częścią dotyczącą Krakowa, a Dagmara Swałtek-Niewińska opracowała fragmenty związane z Niepołomicami. W praktyce oznaczało to nie tylko analizę zapisków, ale też mozolne składanie z rozsypanych tropów historii dziewczyny, która pisała w samym środku wojennego chaosu.

Pamiętnik odnaleziono przypadkiem na strychu domu państwa Samlickich przy ul. Wąskiej w Niepołomicach. Do dziś nie wiadomo, czy Irena ukryła go z myślą o powrocie, czy zostawiła komuś na przechowanie. Wiadomo za to, że w 1979 roku maszynopis trafił na konkurs poświęcony losom dzieci w czasie II wojny światowej, a później - dzięki prywatnemu darczyńcy - oryginał znalazł bezpieczne miejsce w muzeum.

„Dzienniczek” Ireny Glück pokazuje wojnę od środka, bez wielkich słów

Irena Glück urodziła się 25 lipca 1924 roku w Krakowie. Gdy wybuchła wojna, miała 15 lat. Pochodziła z zamożnej, zasymilowanej rodziny żydowskiej, a bliscy dbali o jej edukację i próbowali osłonić ją przed tym, co coraz mocniej zaciskało się wokół miasta. W zapiskach widać dziewczynę błyskotliwą, oczytaną i wyjątkowo uważną - taką, która zamiast plotek wybiera fakty, nazwiska i precyzyjny opis miejsc.

Dagmara Swałtek-Niewińska uznała to dzieło za „wybitne”.

Jej notatki powstawały systematycznie od 7 maja 1940 roku do 19 sierpnia 1942 roku. Irena pisała nie tylko w zeszycie - w podróży zapisywała myśli na luźnych kartkach i kalendarzach, a dopiero później porządkowała je w dzienniku. To właśnie ten rytm daje dziś poczucie, że obcujemy z kimś bardzo obecnym, choć wojna próbowała tę obecność wymazać. ✍️

Rodzina Glücków musiała opuścić Kraków, bo ich mieszkanie znalazło się za murami nowo utworzonego getta. Los zaprowadził ich do Niepołomic, gdzie warunki życia były dramatycznie trudne. Mieszkali kolejno u państwa Biśtów przy ul. Kościuszki, potem u państwa Samlickich przy ul. Wąskiej, a na końcu w kamienicy Królikowskich przy Rynku. Dla Ireny szczególnie ważnym, utraconym światem był Przemyśl, ale w pamiętniku wraca też Kraków i przyjaciółki - Janka oraz Cesia.

Archiwalne zdjęcia domknęły wieczór, ale pytań zostało jeszcze więcej

Redaktorki podkreślały, że zapiski Ireny różnią się od relacji dorosłych. Tam, gdzie starsi opisują przede wszystkim wielką historię i okrucieństwo okupacji, nastolatka notuje też własne emocje, potrzebę normalności, wnętrza mieszkań, codzienne drobiazgi i to, co pozwalało jej nie stracić siebie. W tekście czuć również silną autocenzurę - taką, która miała chronić ją i bliskich.

Głos Ireny urywa się nagle w sierpniu 1942 roku. Historycy ustalili, że ona i jej matka zostały zamordowane prawdopodobnie pod koniec października 1942 roku w obozie zagłady w Bełżcu. To właśnie dlatego ten dziennik wybrzmiewa tak mocno - nie jako zamknięta historia, ale jako świadectwo życia przerwanego w pół zdania.

Na koniec spotkania pokazano archiwalne fotografie rodziny Glücków oraz osób, które pomogły ocalić pamięć o niej: Mieczysławy Samlickiej, Tadeusza Kukuczki i Marii Stilgerowej. Były też kadry z wojennych Niepołomic i czas na pytania z sali. Z dyskusji wyłoniły się kolejne tropy dotyczące losów niepołomickich rodzin - a to zwykle znak, że lokalna historia nadal ma wiele do dopowiedzenia.

na podstawie: Biblioteka Niepołomice.