Kozie Górki i tragedia wielickiego getta. Pamięć o tysiącach ofiar

Przy pomniku w lesie niepołomickim spotkają się osoby, które chcą oddać hołd zamordowanym Żydom. W Kozich Górkach pamięć dotyczy pacjentów szpitala, personelu medycznego, rodzin i mieszkańców Wieliczki oraz okolic. Uroczystość będzie także przypomnieniem wydarzeń, których szczegółów nie da się dziś odtworzyć z pełną pewnością.

• W lesie niepołomickim zamordowano pacjentów i personel szpitala
• Selekcja w Bogucicach rozdzieliła rodziny i tysiące istnień
• Uroczystość przy pomniku przypomni ofiary Kozich Górek

W lesie niepołomickim zamordowano pacjentów i personel szpitala

Likwidacja getta w Wieliczce trwała od 26 do 31 sierpnia 1942 roku. Pierwszego dnia część żydowskich mieszkańców otrzymała nakaz przeniesienia do Bochni. Według niektórych źródeł w tym samym czasie, w rejonie Kozich Górek, zamordowano 113 pacjentów żydowskiego szpitala.

Dzień później zamknięto placówkę. Około 40 osób z personelu medycznego, w tym lekarze i pielęgniarki, zostało zabranych i zamordowanych. Źródła nie są zgodne co do miejsca egzekucji. Część wskazuje na Puszczę Niepołomicką, inne podaje teren przed siedzibą Judenratu.

W obliczu nadchodzącej deportacji młodzi Żydzi próbowali znaleźć sposób na ocalenie siebie i swoich rodzin. Podejmowano starania o skierowanie do obozów pracy, między innymi w Prokocimiu i Płaszowie. Dla wielu osób była to próba uniknięcia transportu, którego prawdziwy cel stawał się coraz bardziej znany.

Selekcja w Bogucicach rozdzieliła rodziny i tysiące istnień

Rankiem 28 sierpnia Żydzi zgromadzili się w pobliżu stacji kolejowej w Bogucicach. Przeprowadzono tam selekcję. Starsze osoby, pacjenci i ludzie z niepełnosprawnościami, według różnych źródeł od 500 do 700 osób, przewieziono ciężarówkami do lasu niepołomickiego. Na terenie Kozich Górek zostali rozstrzelani.

Około 600–700 młodych mężczyzn skierowano do obozów pracy przymusowej, między innymi w Pustkowie, Krakowie, Płaszowie i Rozwadowie. Pozostałych późnym popołudniem załadowano do pociągu jadącego do obozu zagłady w Bełżcu.

W transporcie mogło znaleźć się od około 6 do 9 tysięcy osób. Byli wśród nich Żydzi z Wieliczki, Niepołomic, Kłaja i Krakowa. Dla zdecydowanej większości deportowanych podróż zakończyła się śmiercią.

Po likwidacji getta pozostawiono grupę osób do sortowania i porządkowania mienia. Było to około 280–300 ludzi, przede wszystkim rzemieślników wraz z rodzinami. Także ich dalsze losy są opisywane w źródłach różnie. Jedna z wersji mówi o wysłaniu do Skawiny 128 osób oskarżonych o sabotaż po podłożeniu ognia w warsztacie. Inne przekazy wskazują, że całą grupę około 280 osób skierowano tam już 28 sierpnia.

Jeszcze inna wersja wydarzeń podaje, że przy porządkowaniu getta pracowało od 300 do 400 młodych mężczyzn, których następnie wysłano do obozu pracy w Stalowej Woli. Rozbieżności dotyczą więc zarówno liczby osób, jak i kolejności wydarzeń. Nie zmienia to obrazu likwidacji żydowskiej społeczności Wieliczki i okolic – w ciągu kilku dni tysiące ludzi zostały zamordowane albo deportowane.

Uroczystość przy pomniku przypomni ofiary Kozich Górek

Spotkanie przy pomniku na Kozich Górkach odbędzie się 26 sierpnia o godz. 14.00. Uczestnicy oddadzą hołd osobom zamordowanym podczas likwidacji getta w Wieliczce i przypomną historię ofiar.

Wśród upamiętnianych są pacjenci szpitala, lekarze, pielęgniarki, mieszkańcy Wieliczki i okolic, członkowie rodzin, rzemieślnicy oraz osoby wywiezione w transportach do obozów. Dla mieszkańców Niepołomic udział w uroczystości oznacza także pamięć o wydarzeniach, które rozegrały się na terenie Puszczy Niepołomickiej.

Dokładne ustalenie liczby ofiar i przebiegu wszystkich egzekucji pozostaje trudne z powodu rozbieżności w zachowanych przekazach. Niepewność źródeł nie oznacza jednak niepewności co do skali zbrodni. Pomnik w Kozich Górkach upamiętnia ludzi, których życie zostało przerwane podczas likwidacji getta.

na podstawie: Miasto i Gmina Niepołomice.