Suknie, wachlarze i niewygodna prawda. Nowa wystawa w Muzeum Niepołomickim

Za eleganckimi sukniami i misternymi dodatkami kryje się opowieść o świecie, w którym kobiecy strój mówił niemal wszystko – o wieku, pozycji i rodzinnych ambicjach. W Muzeum Niepołomickim można oglądać wystawę „Wiek niewinności. Moda damska od empiru do secesji”. Ekspozycja prowadzi od XIX-wiecznych kanonów elegancji do pytań, które dotyczą także współczesnego przemysłu odzieżowego. Nie chodzi więc wyłącznie o zachwyt nad dawnym fasonem, lecz również o cenę, jaką za modę płaciły kobiety i przyroda.

• Dawna suknia była częścią rodzinnego wizerunku
• Oryginalne stroje spotykają rekonstrukcje i portrety
• Za pięknem dawnej mody kryje się rachunek dla natury

Dawna suknia była częścią rodzinnego wizerunku

W XIX wieku ubiór kobiety należał do rozbudowanego systemu obyczajowych reguł. Inaczej należało ubrać się na spacer, inaczej na bal, do opery czy na popołudniowe przyjęcie. Znaczenie miały także wiek i stan cywilny, a nawet właściwy dobór rękawiczek, wachlarza oraz biżuterii.

Strój nie służył wyłącznie ochronie przed chłodem ani podkreśleniu urody. Miał pokazywać zamożność rodziny, dlatego kobieta stawała się jej reprezentantką podczas spotkań towarzyskich. Jednocześnie wymagano od niej skromności i umiaru, a odzież musiała nadążać za szybko zmieniającymi się fasonami, tkaninami i dodatkami.

Ten rozdźwięk dobrze oddaje tło opisane w powieści Edith Wharton „Wiek niewinności”. Jej bohater, Newland Archer, po ślubie z May Welland fascynuje się hrabiną Ellen Olenską, a to uczucie prowadzi go do konfrontacji z hipokryzją nowojorskich elit. Powieść pokazuje świat, w którym normy społeczne szczególnie mocno ograniczały kobiety.

Od panien z dobrych domów oczekiwano przede wszystkim przygotowania do małżeństwa i macierzyństwa. Edukacja pozostawała ograniczona, za to ceniono haft, muzykę, rysunek i taniec – umiejętności, które miały podnieść atrakcyjność przyszłej żony i ułatwić jej funkcjonowanie w towarzystwie.

Oryginalne stroje spotykają rekonstrukcje i portrety

Ekspozycja obejmuje obiekty pokazujące zarówno sam wygląd dawnych ubiorów, jak i ich miejsce w kulturze. Wśród prezentowanych prac znalazły się oryginalne suknie z lat 90. XIX wieku oraz akcesoria pochodzące z kolekcji Fundacji Nomina Rosae i zbiorów prywatnych.

Uzupełnieniem są rekonstrukcje przygotowane przez Elżbietę Mężyk w Pracowni Nomina Rosae. Wystawa obejmuje między innymi suknie turniurowe i modele typu princesse. Obok ubiorów pokazano portrety z XIX i początku XX wieku autorstwa polskich i zagranicznych artystów, a także grafiki.

Współczesny punkt widzenia wprowadzają kolaże Barbary Nałęcz-Nieniewskiej oraz obraz „Duch Zofii Okuniowej” autorstwa Marii Molendy. Dzięki temu dawna moda nie pozostaje wyłącznie kolekcją efektownych przedmiotów. Zestawienie historycznych ubiorów z nowszymi pracami kieruje uwagę także na sposób, w jaki dziś patrzymy na kobiecość, elegancję i dziedzictwo minionych epok.

Wystawę można oglądać w Muzeum Niepołomickim od 24 lipca do połowy listopada. Dla odwiedzających oznacza to możliwość zobaczenia nie tylko oryginalnych obiektów, lecz także rekonstrukcji, które pomagają wyobrazić sobie konstrukcję i charakter strojów sprzed ponad wieku.

Za pięknem dawnej mody kryje się rachunek dla natury

Moda XIX wieku bywa dziś oglądana przez pryzmat malarstwa, grafik z żurnali i zachowanych ubiorów. Tak przedstawiona wydaje się pełna elegancji i harmonii. Kuratorska koncepcja wystawy przypomina jednak, że za tą fasadą rozwijał się przemysł oparty na bezwzględnej produkcji i konsumpcji.

Wraz z rozwojem przemysłu modowego stroje zaczęły zmieniać się coraz szybciej. Potrzeba nadążania za nowościami napędzała rynek, ale oznaczała także presję na przyrodę i ludzi pracujących przy wytwarzaniu odzieży. Wystawa zestawia te dawne doświadczenia ze współczesnymi problemami: nadprodukcją ubrań i akcesoriów, manipulacyjnymi reklamami, wykorzystywaniem zasobów naturalnych oraz wyzyskiem pracowników fabryk i manufaktur.

Koncepcję ekspozycji przygotowała dr Maria Molenda – historyczka, artystka i projektantka, a zarazem założycielka i prezeska Fundacji Nomina Rosae. Organizacja działa od 2004 roku, łącząc kulturę, historię i sztukę z edukacją. Zrealizowała ponad 40 wystaw, więcej niż 20 spektakli teatralnych oraz ponad 15 produkcji filmowych. Przygotowała również liczne wydarzenia kostiumowe, pokazy, spotkania, warsztaty i programy edukacyjne.

W prowadzonej przez fundację pracowni powstały setki rekonstrukcji ubiorów historycznych i kostiumów. W Niepołomicach można zobaczyć część tego dorobku w zestawieniu z oryginalnymi obiektami. To także okazja, by spojrzeć na własne wybory odzieżowe szerzej – nie tylko przez pryzmat fasonu, lecz również trwałości rzeczy, sposobu ich produkcji i warunków pracy osób zatrudnionych w branży.

na podstawie: Miasto i Gmina Niepołomice.